Onze bestrijders staan voor je klaar om het ongedierte te bestrijden!
Wespen
Alles over wespen in Nederland: soorten, gedrag en weetjes
Wespen zijn van die beestjes waar bijna iedereen iets bij voelt. Voor de één een fascinerende minijager met een streng schema, voor de ander vooral het rotbeest dat steeds maar terugkomt op je glas frisdrank. Wat de meeste mensen op het eerste gezicht niet weten: wespen zijn een van de meest georganiseerde insecten in Nederland, met een eigen koningin, een leger werksters en een wespennest dat in een paar maanden tijd uit het niets opbloeit en weer uitsterft.
Op deze pagina lees je alles wat je voor je spreekbeurt of uit nieuwsgierigheid wilt weten over wespen in Nederland.
Telefonisch bereikbaar vanaf 07:00.
Wespen zijn nuttig, maar hun steken kunnen gevaarlijk zijn. Zeker bij een nest in de buurt.
Voordelen van Beestjes Kwijt
Direct contact
Bel of mail voor rechtstreeks contact met je bestrijder
24/7 spoedservice
Meestal binnen 24 uur van je wespenprobleem af
Eerlijk tarief
Je betaalt nooit onnodig te veel geld
Gecertificeerd
Alle onze bestrijders hebben de juiste certificatenWat is een wesp precies?
Een wesp is een vliegend insect met zes poten, twee paar vleugels en een lijf dat scherp ingesnoerd is in het midden. Die kenmerkende vorm noemen we een wespentaille. Wespen zijn vrijwel altijd geel zwart gestreept, hoewel sommige soorten meer zwart of meer geel hebben. Aan het achterlijf zit een angel waarmee een wesp zich verdedigt.
In Nederland leven duizenden insecten die je officieel onder de noemer "wesp" kunt scharen, maar de soorten waar je in en om huis mee te maken krijgt zijn er hooguit een handvol. De meeste mensen zien in hun hele leven maar drie tot vier verschillende soorten wespen: de gewone wesp, de Duitse wesp, de hoornaar en sinds een paar jaar steeds vaker de Aziatische hoornaar.
Weetje: wespen behoren tot de orde Hymenoptera, dezelfde groep als bijen en mieren. Sterker nog: een mier is biologisch gezien dichter verwant aan een wesp dan aan een vlieg.
Sociale wespen tegenover solitaire wespen
Het belangrijkste onderscheid bij wespen is de leefwijze. Er bestaan twee grote groepen.
Sociale wespen
Sociale wespen leven samen in een kolonie met duizenden zustertjes en één koningin. De gewone wesp, de Duitse wesp, de hoornaar en de Franse veldwesp zijn allemaal sociale wespen. Ze bouwen samen een nest, voeden samen de larven en verdedigen samen het volk. Een kolonie sociale wespen kan in de late zomer uit drie- tot zevenduizend individuen bestaan. Wespenoverlast in huis of tuin komt eigenlijk altijd door sociale wespen, want zij verdedigen hun nest fel.
Solitaire wespen
Solitaire wespen leven alleen. Geen kolonie, geen koningin, geen werksters. Een solitaire wespenmoeder bouwt zelf een klein nestje of graaft een holletje in de grond, legt daar één of een paar eitjes in en zorgt ze tot ze uitkomen. Daarna gaat het vrouwtje haar eigen weg. Solitaire wespen, zoals de meeste graafwespen, vallen mensen vrijwel nooit aan en steken alleen als je er per ongeluk op gaat zitten.
Het verschil tussen sociale wespen en solitaire wespen is enorm: in gedrag, in nest, in agressie en in nut voor de natuur. Wereldwijd zijn er trouwens veel meer solitaire wespen dan sociale wespen. Maar omdat solitaire soorten zelden in het zicht komen, denken de meeste mensen dat alle wespen sociaal zijn.
Wist je dat? In Nederland leven naar schatting meer dan 200 soorten wespen, maar slechts een handvol daarvan zijn sociale wespen. De rest leeft solitair en valt nauwelijks op.
De meest voorkomende soorten wespen in Nederland
Hieronder vind je de zes soorten wespen die je in Nederland het vaakst tegenkomt, met telkens uitleg of het een sociale of een solitaire wesp is.
1. De gewone wesp (Vespula vulgaris)
De gewone wesp is in Nederland de absolute koploper qua wespenoverlast. Van juni tot oktober is dit het diertje dat boven je glas appelsap hangt. Vespula vulgaris is een sociale wesp van 10 tot 15 millimeter lang met een opvallende ankertekening op het voorhoofd. De koningin is wat forser, ongeveer 20 millimeter.
Een kolonie van Vespula vulgaris bouwt haar nest het liefst beschut: in spouwmuren, op zolders, onder dakranden of zelfs ondergronds in een verlaten muizenhol. In de late zomer zit zo'n nest gemakkelijk vol met vier- tot zevenduizend werksters.
2. De Duitse wesp (Vespula germanica)
De Duitse wesp lijkt op het eerste gezicht haast identiek aan de gewone wesp en wordt vaak verward. Pas met een loep zie je het verschil: de Duitse wesp heeft drie zwarte stippen op het voorhoofd in plaats van een ankertekening. Ook de Duitse wesp is een sociale wesp en bouwt grote kolonies van enkele duizenden werksters.
Het nest van Vespula germanica valt op door de grijze kleur, want deze soort gebruikt vooral droog, verweerd hout als bouwmateriaal. Je vindt nesten op zolders, onder dakpannen of in spouwmuren. De Duitse wesp jaagt graag op andere insecten zoals bladluizen en wordt pas in de late zomer een suikerzoeker, net als de gewone wesp.
3. De hoornaar (Vespa crabro)
De hoornaar is met haar 17 tot 24 millimeter de grootste wespensoort in Nederland. Ze heeft een opvallend roodbruin borststuk en een geel achterlijf met zwarte tekening. Ondanks het indrukwekkende uiterlijk en het luide brommende gezoem is de hoornaar verrassend zachtaardig. Ze valt mensen zelden aan en is enkel actief rond haar eigen nest.
De hoornaar is een sociale wesp, maar bouwt veel kleinere kolonies dan de gewone wesp: meestal niet meer dan 700 tot 1.000 individuen. Ze kiest haar nestplaats bij voorkeur in een holle boom, op een rustige zolder of in een grote schuur. De Europese hoornaar jaagt ook 's nachts. Dat doet geen enkele andere wespensoort.
4. De graafwesp (Sphecidae)
Onder graafwespen vallen tientallen verschillende soorten in Nederland. Het zijn allemaal solitaire wespen die in de grond, in zandige plekken of in zacht hout een holletje uitgraven om hun eitjes in te leggen. Ze jagen op andere insecten zoals rupsen of bladluizen, en die brengen ze als voer naar hun larven.
Voor mensen is een graafwesp zo goed als ongevaarlijk. Ze hebben geen kolonie om te verdedigen en steken alleen als je ze echt in het nauw drijft.
5. De Franse veldwesp (Polistes dominula)
De Franse veldwesp is in Nederland in opmars door de zachtere winters van de laatste jaren. Ze is duidelijk slanker dan de gewone wesp en heeft opvallend lange poten die ze tijdens het vliegen laat hangen. Daardoor herkent je haar makkelijk in de lucht: ze heeft een wat slungelige, traag ogende vlucht.
De Franse veldwesp is ook een sociale wesp, maar haar kolonies blijven klein: meestal niet meer dan honderd individuen. Het nest is open en hangt zonder omhulsel onder een dakgoot, afdak of in een struik. Anders dan de gewone wesp en de Duitse wesp komt deze soort niet af op zoete drankjes en hapjes. Ze is alleen agressief als je vlak bij haar nest komt.
6. De Aziatische hoornaar (Vespa velutina)
De Aziatische hoornaar is de nieuwste en meest besproken wespensoort in Nederland. Daar lees je hieronder veel meer over in een eigen sectie, want deze invasieve soort verdient extra aandacht.
De Aziatische hoornaar
Een nieuwkomer met grote impact
Tot ongeveer tien jaar geleden was de Aziatische hoornaar (Vespa velutina) hier nog een onbekende verschijning. Vandaag staat deze invasieve soort in alle natuurgidsen en wordt ze elke zomer drukker waargenomen in Nederland. Voor je spreekbeurt is dit gegarandeerd het stuk waar je klasgenoten een gefronste wenkbrauw bij optrekken.
Hoe is de Aziatische hoornaar in Nederland terechtgekomen?
De Aziatische hoornaar komt oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië. Ze kwam vermoedelijk in 2004 mee met een vrachtschip vanuit China naar Frankrijk. Vanuit Frankrijk verspreidde Vespa velutina zich noordwaarts. In België werd ze in 2011 voor het eerst gespot. In Nederland werd de eerste Aziatische hoornaar in 2017 waargenomen, en sindsdien duikt de soort elke zomer in meer provincies op. Vandaag wordt de Aziatische hoornaar in vrijwel heel Nederland aangetroffen, met de zuidelijke provincies als hotspots.
Hoe herken je een Aziatische hoornaar?
Op het eerste gezicht lijkt de Aziatische hoornaar op haar Europese neefje, maar er zijn duidelijke verschillen.
- Formaat: Vespa velutina is met 20 tot 25 millimeter iets kleiner dan de Europese hoornaar (17 tot 24 mm voor werksters, tot 35 mm voor de koningin)
- Kleur: het lijf is grotendeels zwart, met één duidelijke gele of oranjegele band rond het achterlijf. De Europese hoornaar is veel meer roodbruin-geel
- Poten: de Aziatische hoornaar heeft kenmerkende gele uiteinden aan de poten, alsof ze gele sokjes draagt
- Vlucht: wat minder bromend dan de Europese hoornaar
Waarom vormt de Aziatische hoornaar gevaar voor de natuur?
Hoewel de Aziatische hoornaar voor mensen niet bijzonder gevaarlijk is (ze is niet agressiever dan andere wespensoorten zolang je niet bij haar nest komt), vormt ze wel een serieus gevaar voor de natuur. Ze is een gespecialiseerde jager op honingbijen en wilde bijensoorten.
Een Aziatische hoornaar gaat voor een bijenkast hangen en pikt werksters uit de lucht zodra ze het vlieggat verlaten. Eén kolonie Vespa velutina kan een lokale bijenpopulatie in enkele weken decimeren. Voor imkers in Nederland en voor de bestuiving van ons fruit en groenten is dit slecht nieuws.
Hoe ziet een nest van de Aziatische hoornaar eruit?
De Aziatische hoornaar maakt twee soorten nesten in haar levensloop. In het voorjaar bouwt de jonge koningin eerst een klein primair nest, ongeveer zo groot als een tennisbal, op een beschutte lage plek zoals onder een carport of in een tuinhuisje. Vanaf juni verhuist de hele kolonie naar een veel groter secundair nest hoog in een boom. Een groot wespennest van Vespa velutina kan tegen het einde van de zomer uitgroeien tot een meter doorsnede en hangt soms tot dertig meter boven de grond.
Wat moet je doen bij een Aziatische hoornaar?
Zie je een Aziatische hoornaar of vermoed je een nest? Dan is het belangrijk dat je dit meldt:
- In Nederland meld je een waarneming via observation.org of waarneming.nl
- Probeer nooit zelf het nest te benaderen, ook niet als de wespen je niet meteen aanvallen
- Houd minstens vijf tot tien meter afstand
- Schakel een gespecialiseerde wespenbestrijder in als het nest in of bij een woning hangt
In Nederland werken provincies en NVWA samen om de verspreiding van de Aziatische hoornaar in kaart te brengen en te beheersen. Jouw melding telt mee.
Het wespenjaar: van eenzame koningin tot uitstervende kolonie
Een wespenkolonie leeft maar één seizoen. Dat is voor veel mensen verrassend: het indrukwekkende nest dat je in augustus boven de schuur ziet hangen, bestaat in januari niet meer. Hieronder volg je het hele wespenjaar van de gewone wesp, dat in grote lijnen gelijk loopt voor andere sociale wespen.
April: de jonge koningin start
In het vroege voorjaar wordt de jonge koningin wakker uit haar winterslaap. Ze heeft afgelopen najaar gepaard en draagt bevruchte eitjes bij zich. De allereerste taak: een geschikte plek vinden om een nest te bouwen. Dat kan in een schuur zijn, onder een dakrand, in een spouwmuur of in een verlaten muizenhol. Met haar kaken vermaalt ze hout, mengt het met speeksel en bouwt zo de eerste cellen van wat een groot nest moet worden.
Mei: de eerste werksters komen tevoorschijn
Na ongeveer een week komen er witte, pootloze larven uit de eerste eitjes. Twee weken later verpoppen die. Nog eens een à twee weken later kruipen volwassen werksters uit de poppen. Vanaf nu legt de koningin alleen nog eitjes, alle andere taken nemen de werksters over: voedsel zoeken, nest uitbreiden, larven voeden, indringers afweren.
Juni en juli: de kolonie groeit explosief
In juni en juli groeit het nest snel. Honderd, tweehonderd, duizend volwassen wespen bevolken het. De larven blijven hun zoete braaksel afgeven aan de werksters, en in ruil krijgen ze eiwitten in de vorm van fijn gehakte insecten. Het nest is dan op zijn rustigst voor mensen, want de wespen zijn vooral aan het jagen op rupsen, vliegen en bladluizen.
Augustus en september: het hoogtepunt en de overlast
In de late zomer bereikt de kolonie haar maximum. Drieduizend tot zevenduizend wespen, soms meer. Op dat moment legt de koningin geen werksterseitjes meer, maar onbevruchte eitjes waaruit mannetjes (darren) komen, en daarna eieren waaruit jonge koninginnen ontstaan. De larven worden allemaal volwassen wespen en stoppen met het uitbraken van zoet voedsel. Daardoor moeten de werksters plotseling zelf op zoek naar suikers, en dat is precies waarom ze ineens overal op je terras zitten.
Oktober en november: het oude volk sterft
De darren en jonge koninginnen verlaten het nest om elders te paren. De mannetjes sterven kort daarna. De jonge koninginnen zoeken een beschutte plek om te overwinteren: een holle boom, een spleet onder een dakpan, een stuk schors. Het oude nest valt langzaam uit elkaar. De oude koningin wordt niet meer verzorgd en sterft. De werksters verhongeren of komen om door kou. In de allerlaatste fase eten ze elkaar zelfs op om nog wat eitwitten te bemachtigen.
Winter: stilte
In de winter hangt de jonge koningin zes tot zeven maanden lang roerloos in haar schuilplaats. Ze leeft op haar reserves. Vanaf april begint het hele verhaal opnieuw, op een nieuwe plek, met een nieuw nest. Wespen gebruiken een oud nest namelijk nooit opnieuw.
Wat eten wespen?
Wespen hebben twee voedselbronnen die elkaar afwisselen: eiwitten en suikers.
In het voorjaar en de vroege zomer jagen volwassen wespen op andere insecten. Vliegen, muggen, rupsen, bladluizen: het wordt allemaal gevangen, fijn gekauwd en aan de larven gegeven. De larven eten het eiwitrijke voedsel en geven daar een suikerrijk papje voor terug, dat de werksters opslobberen. Dit zoete papje is de hoofdvoeding van de volwassen wespen tot eind juli.
Zodra de larven volgroeid zijn en geen voedsel meer geleverd krijgen, valt ook die suikerstroom weg. De werksters moeten plotseling zelf op zoek naar suikers, en dat is wanneer ze massaal op zoek gaan naar:
- nectar uit bloemen
- honingdauw van bladluizen
- sap van overrijp fruit op de grond
- zoete dranken, ijsjes, gebak en zoete sauzen die mensen buiten zetten
Daarom valt wespenoverlast op terrassen en bij barbecues vooral in augustus en september. Het is niet zo dat wespen ineens agressiever worden, ze zijn gewoon hongerig.
Weetje: een gemiddelde wespenkolonie eet in één seizoen ongeveer vijf kilo aan andere insecten op. Dat zijn miljoenen muggen, vliegen en rupsen die jouw tuin niet kapotmaken. Wespen zijn nuttige insecten in dat opzicht.
Het wespennest als bouwwerk
Een wespennest is een meesterwerk van papierbouw. Wespen knagen vezels uit hout, kauwen die fijn met speeksel en vormen zo een soort papier-maché. Laagje voor laagje bouwen ze cellen, raten en een omhulsel.
In het wespennest leven duizenden wespen samen, en toch heeft elke werkster een eigen taak. Het nest is in essentie een grote kraamkamer: de koningin legt eitjes in elke cel, de larven groeien op, verpoppen en worden volwassen wespen die het werk overnemen. Een nest dat in april als golfbal begint, kan in september zo groot zijn als een basketbal of zelfs een strandbal.
Waar je een wespennest kunt vinden
- op zolders of in vlieringen
- in spouwmuren
- onder dakpannen of dakranden
- in schoorstenen
- in schuren, garages en tuinhuisjes
- in struiken of dichte hagen
- ondergronds in verlaten muizenholen of zandbakken
- in holle bomen (typisch voor de Europese hoornaar)
- hoog in boomtoppen (typisch voor de Aziatische hoornaar)
Zijn wespen gevaarlijk of juist nuttig?
Wespen hebben een slechte naam, maar dat is maar de helft van het verhaal. Ze zijn allebei: gevaarlijk én nuttig.
Waarom wespen nuttige insecten zijn
- Ze zijn natuurlijke plaagbestrijders. Een kolonie eet in één seizoen miljoenen muggen, vliegen, rupsen en bladluizen op. Zonder wespen zou je tuin overspoeld worden door schade aan planten en groenten.
- In de late zomer drinken volwassen wespen nectar uit bloemen en zijn ze daarmee belangrijke bestuivers, vergelijkbaar met bijen. Niet zo efficiënt als bijen, maar wel een belangrijke aanvulling voor wilde bloemen en fruitbomen.
- Sommige soorten ruimen aas op (dode dieren) en helpen zo bij het opruimen van de natuur.
Waarom wespen ook gevaarlijk kunnen zijn
- Een wespensteek is voor de meeste mensen pijnlijk maar ongevaarlijk. Voor de drie procent van de bevolking met een wespenallergie kan één steek levensbedreigend zijn.
- Steken in mond, keel of hals zijn ook voor niet-allergische mensen gevaarlijk omdat de luchtwegen kunnen opzwellen. Bij zulke steken bel je 112 of ga je direct naar de spoedeisende hulp voor medische hulp.
- Anders dan een bij verliest een wesp haar angel niet na een steek. Ze kan dus meerdere keren steken zonder zelf gewond te raken.
- Sociale wespen waarschuwen elkaar via feromonen als hun nest wordt aangevallen. Eén onhandige beweging kan leiden tot een aanval van tientallen soortgenoten tegelijk.
Wespen bestrijden op een diervriendelijke manier
Hoewel wespen niet altijd populair zijn, hebben ze een belangrijke rol in de natuur. Daarom is wespen bestrijden op een diervriendelijke manier in eerste instantie een betere keuze dan meteen alles wat geel-zwart vliegt te lijf gaan. Hieronder de belangrijkste manieren om dat te doen.
|
|
Verjagen in plaats van doden |
Sterke geuren zoals lavendel, kruidnagel en pepermuntolie houden wespen op afstand zonder ze te doden. Gemalen koffie verbranden in een vuurvast schaaltje is ook een diervriendelijke manier om wespen weg te jagen.
|
|
Een nep-wespennest ophangen in maart of april |
Wespen zijn territoriaal: een jonge koningin bouwt geen nest in de buurt van een ander. Door vroeg in het seizoen een neppe nestbol op te hangen, voorkom je dat er überhaupt een kolonie ontstaat. Diervriendelijk en preventief tegelijk.
|
|
Beginnende nestjes in april handmatig weghalen |
In april zit alleen de koningin nog in het nest. Een beginnend nestje is dan zo groot als een golfbal. Knip het los en laat het in een emmer water vallen. Niet bepaald leuk voor die ene koningin, maar het voorkomt dat duizenden wespen later in het seizoen sterven aan gif.
|
|
Gaten en kieren dichten |
Zodat sociale wespen geen plek vinden om een nest te bouwen. Voorkomen is altijd diervriendelijker dan bestrijden.
|
|
Een professional inschakelen voor volgroeide nesten |
Lijkt tegenstrijdig, maar het is wel zo. Een ervaren wespenbestrijder gebruikt minder middelen en werkt veel preciezer dan een doe-het-zelver met een spuitbus uit de bouwmarkt. Op een diervriendelijke manier wespen bestrijden door een vakman is voor het milieu vaak beter dan zelf rommelen.
Wat je nooit doet: een nest dichtstoppen, in brand steken of met water proberen weg te spoelen. Niet alleen levensgevaarlijk voor jou, maar ook bijzonder wreed voor de hele kolonie.
Veelgestelde vragen over wespen
Hoeveel soorten wespen leven er in Nederland?
In Nederland leven naar schatting meer dan 200 soorten wespen, waarvan slechts een handvol sociale wespen zijn. De rest leeft solitair en valt zelden op. De meest voorkomende soorten waar mensen overlast van hebben zijn de gewone wesp, de Duitse wesp, de Europese hoornaar, de Franse veldwesp en sinds een paar jaar ook de Aziatische hoornaar.
Hoe oud wordt een wesp?
Een werkster wordt twaalf tot tweeëntwintig dagen oud. Een koningin leeft tot wel een jaar, want zij moet de hele winter overleven en in het voorjaar een nieuw volk opstarten.
Hoeveel wespen leven er in een nest?
Een volgroeid nest van de gewone wesp of Duitse wesp telt drie- tot zevenduizend wespen op het hoogtepunt in augustus. Een nest van de Europese hoornaar blijft kleiner: zelden meer dan duizend individuen. De Franse veldwesp blijft in heel kleine kolonies van honderd of minder.
Welke soorten hoornaars leven er in Nederland?
In Nederland leven twee soorten hoornaars: de inheemse Europese hoornaar (Vespa crabro) en de invasieve Aziatische hoornaar (Vespa velutina). De Europese hoornaar is groter en roodbruin-geel, de Aziatische hoornaar is kleiner en overwegend zwart met één gele band.
Mag je een wespennest gewoon laten zitten?
Ja, een wespennest dat hoog in een boom hangt, ver van mensen en huisdieren, kun je gerust laten zitten. Het volk sterft in het najaar vanzelf en wespen gebruiken een oud nest niet opnieuw. Hangt het nest dichtbij of in huis, dan wordt het een ander verhaal en is verwijderen verstandiger.
Zijn wespen écht belangrijke bestuivers?
Ja, vooral in de late zomer zijn wespen belangrijke bestuivers. Ze drinken nectar uit bloemen en verspreiden daarbij stuifmeel via hun pootjes. Niet zo efficiënt als bijen, maar wel een waardevolle aanvulling voor wilde planten en fruitbomen.
Wat is het verschil tussen een wesp, een bij en een hommel?
Een wesp is glad, slank en geel zwart. Een honingbij is behaard, ronder en bruingeel. Een hommel is dik, harig en heel zachtaardig. Bijen en hommels mag je niet bestrijden, ze zijn beschermd. Voor een bijenzwerm bel je een imker.
Wat doe ik bij een wespennest in mijn spouwmuur?
Bel een professional. Een nest in een spouwmuur is moeilijk bereikbaar en zelf bestrijden levert vrijwel nooit het gewenste resultaat. Een professionele bestrijder gebruikt een poeder dat de wespen via de ingang naar binnen dragen, zonder dat de spouw moet worden opengebroken.
Hoe gevaarlijk is de Aziatische hoornaar voor mensen?
Voor mensen is de Aziatische hoornaar niet bijzonder gevaarlijk: ze is niet agressiever dan een gewone wesp zolang je niet bij haar nest komt. Het echte probleem zit bij honingbijen en wilde bijen, die in groten getale worden gegeten door deze invasieve soort.
Wanneer zie je de meeste wespen?
In augustus en september. Dat is wanneer de kolonies op volle sterkte zijn én de werksters voor het eerst zelf op zoek moeten naar suikers, omdat de larven volgroeid zijn. In het voorjaar zie je daarentegen vooral solitair vliegende koninginnen op zoek naar een nestplaats.
Ontmoet het team
Zij staan voor je klaar om jouw huis of bedrijf vrij van ongedierte te maken
Elroy
René
Mark
Hans
Marco
Peter
Johan
Gert
Jerry
Kees
Ted
Arnoud
Amo
Frans
Richard
David
René
Hamza
Robert
Jeroen
Patrick
Ricardo
Patrick
Arnd
Omar
Twan
